Buren

Waar gaat het over?

Burenconflicten komen veel voor. Vaak is een slecht verlopende communicatie een van de problemen. Geluidshinder, of andere vormen van overlast, zitten ook vaak in het pakket. Daarnaast zijn overhangende takken of bebouwing een mogelijk probleem. Samenleven als buren kan complex zijn, bijvoorbeeld bij indicaties van psychiatrische problemen (zoals hoarding) of alcohol/drugsgebruik. Soms is er gedoe over de erfscheiding of de mogelijkheden elkaars land te gebruiken. Zie hier de pagina’s van de politie, het Juridisch Loket.

Hoe zien oplossingen er uit?

De meeste oplossingen hebben de vorm van afspraken en afstemming. Soms zijn er ook beslissingen nodig: door rechters of door de lokale overheid. Oplossingen kunnen gaan over:

  • Goede communicatie: hoe die te verbeteren
  • Kwaliteit van leven: vermindering of wegnemen van hinder
  • Goede coördinatie: gebruik van elkaars land/grond
  • Ruimte geven: vormen van bebouwing, beplanting
  • Grenzen bepalen: wat valt onder wiens eigenaarschap en verantwoordelijkheid
  • Herstellen: als er schade is ontstaan, hoe die weg te nemen
  • Hulp van omgeving: bijstand van overheden, de omgeving of het netwerk om de situatie leefbaar te maken

Data over de frequentie en de manier van oplossen van burenruzies zijn verzameld door het WODC, Achmea RechtsbijstandRechtsbijstandverzekering.com en HiiL (met internationale vergelijking).

Lokaal oplossen is internationale trend

Internationaal is de trend om dit soort conflicten lokaal op te lossen. Buurtbemiddelaars zijn de Nederlandse variant van informele geschil-oplossers die in vele varianten bestaan. Schaalbare oplossingen zijn onder meer: Gütestellen in Duitsland en Oostenrijk, facilitadores judiciales in Latijns-Amerika, community paralegals in Engelstalige Afrikaanse landen.

Veel landen kennen ook “huizen van het recht”: Frankrijk (maisons de la justice et du droit), België en Latijns Amerikaanse landen (casas de justicia) lopen hier voorop. Het is niet altijd duidelijk of dit vooral instellingen zijn die mensen verwijzen (zoals bij ons het Juridisch Loket) of dat ze mensen daadwerkelijk faciliteren om hun geschil met de andere partij op te lossen.

Ook zijn buren- en buurtproblemen een belangrijke categorie zaken voor vrederechters: rechters waarbij je via een eenvoudige procedure een probleem kan binnenbrengen en die snel een beslissing kunnen nemen. Goede voorbeelden daarvan zijn te vinden in Zwitserland, België en wederom Latijns Amerika.

Komt Nederlandse rechtspraak ook in de buurt?

Rechtspraak in de buurt is een lang gekoesterde wens. Burenrecht.nl was een prototype voor een rijdende rechter, aansluitend op buurtbemiddeling en online gefaciliteerd, ontwikkeld door de Raad voor de Rechtspraak en HiiL. De Spreekuurrechter trok ook veel publiciteit. Nu zijn er een aantal lokale initiatieven van rechtbanken in het kader van het programma Maatschappelijk Effectieve Rechtspraak. De SP maakt zich hard voor huizen van het recht en de CU vraagt om vrederechters.

Wat voor procedures om geschil op te lossen?

In een themanummer van Justitiële Verkenningen gaat het onder meer over de werkwijze van buurtrechters. Hoe vervullen ze hun bemiddelende rol? Hoe ziet de intake er uit (informeel, op basis van processtuk)? Hoe wordt de wederpartij gestimuleerd om mee te doen? Het is nog zoeken naar goede praktijken en naar manieren om uit te vinden wat het beste werkt.